Noah
Maluku Kie Raha leeft ook in Nederland
De meeste Molukkers in Nederland zijn afkomstig van de Midden-Molukken. Maar er zijn ook mensen met roots in de Zuidoost-Molukken of de Noord-Molukken. Dat kun je soms zien aan hun achternamen. Oma, Elisa en ik zitten te lunchen in het museumrestaurant met de drie heren die we in de tentoonstelling ontmoet hebben. Ze heten: Ishak Senen, Jafet Jano en Tobias Jano. Ze beginnen enthousiast te vertellen over hun Noord-Molukse achtergrond. Maluku Kie Raha noemen zij Moloku Kie Raha, de wereld van de vier bergen, waar sultans regeerden. Die vier sultanaten hebben elk hun eigen geschiedenis, maar zijn ook met elkaar verbonden. Ishak, Jafet en Tobias willen die verbondenheid graag doorgeven aan volgende generaties.
Oma vindt het ook heel interessant. Ze ziet wel dat ik het gesprek soms niet helemaal begrijp. Daarom helpt ze me om dit interview goed op te schrijven.
Wie zijn jullie ouders?
Jafet en Tobias zijn broers. “Onze vader, Kamery Jano Oranje, kwam uit Kakara. Dat is een eiland bij Halmahera en valt onder het district Tobelo. Hij werkte voor het sultanaat van Ternate. Tijdens de oorlog in Indonesië gaf de sultan hem opdracht om voor het KNIL te werken. Daarna kwam hij naar Nederland met de boot Skaubryn. Onze moeder groeide op in Stavenisse in Zeeland. Haar familie had al eerder een band met Indonesië.”
Ishak: “Mijn vader, Mathias Moro Senen, kwam uit Jailolo op Halmahera. Mijn moeder kwam uit Tidore. Mijn familie kwam met de boot Atlantis naar Nederland. Mijn vader werkte ook bij het KNIL.”
Werd er thuis veel over verteld?
“We hebben vanuit huis ontzettend veel meegekregen. Soms werden verhalen wel tien keer verteld, want je snapte het niet meteen. Pas later begreep je het. Er werd veel verteld over de vier sultanaten – Ternate, Tidore, Halmahera en Bacan. Daar zijn wij heel trots op. Een belangrijk onderdeel van onze cultuur is adat-istiadat: de tradities en gewoonten van onze voorouders. Wij leven altijd met onze voorouders in onze gedachten. Je vraagt ze om hulp voor van alles.”
Jafet en Tobias vertellen dat hun vader en anderen van de eerste generatie hier in Nederland een culturele stichting hadden opgericht. Die heette Stichting Babullah. Ha, die naam ken ik van mijn eerdere blogs: een sultan! Door Stichting Babullah werden Ternate-feesten georganiseerd. Hun vader richtte ook een cakalelegroep op. Cakalele is een traditionele Molukse oorlogsdans. Tobias: “Onze vader zei op een gegeven moment: ‘Jullie zijn nu oud genoeg om de cakalele over te dragen aan de volgende generatie. Het mag niet verdwijnen.’ Wij dansen nog steeds en treden op.”
Jafet: “Toen ik uit huis ging, gaf onze vader mij ook een salawaku, een Moluks schild. Hij maakte deze salawaku’s helemaal zelf van hout, met de hand. De salawaku’s uit de Noord-Molukken zijn te herkennen aan de zwarte kleur, aan de specifieke vorm met het patroon en het witte parelmoer.”
Ishak: “In Sahul, het dorp van mijn vader, mogen we trouwens niet zomaar cakalele dansen. Dit is namelijk een te groot risico, omdat men mogelijk in trance raakt en dan echt de oorlog wil aangaan. Ze willen uiteraard voorkomen dat er echt bloed gaat vloeien. Als ze dan wel dansen, gebruiken ze geen parang (kapmes) tijdens de cakalele, alleen een sagotak. De vrouwen dansen eromheen voor de balans, om de spanning te breken en de energie te verzachten.” Tobias bevestigt dat: “Bij ons dansen de vrouwen er ook omheen.”
Bijzondere band met de sultanaten
Hun families hebben al heel lang een bijzondere band met de sultanaten.
Jafet: “Onze vader werkte als lijfwacht van de sultan van Ternate en woonde daar een tijd. De sultan heeft mij leren lopen toen hij een keer in Nederland op bezoek was.”
De familie van Ishak had lange tijd contacten met de sultanaten van Jailolo en Ternate. “Het groeide uit tot een hechte relatie met alle vier de sultanaten. Die hoort bij onze familiegeschiedenis.”
Helemaal bijzonder is dat Ishak en Tobias zelf ook een speciale functie hebben binnen de sultanaten. Vanuit Nederland dus. Ishak is Kapita Moro en Tobias is Kapita én Kiemelaha Canga.
Ishak legt uit: “Meestal speelt leeftijd een rol. Maar Tobias en ik zijn allebei de jongste binnen ons gezin. Het is dus niet een voor de hand liggende keuze geweest. Dit is dan blijkbaar voorbestemd, maar daarmee draag je ook een bepaalde verantwoordelijkheid. De functies zijn niet alleen een eer, maar vragen ook dat je je inzet voor de gemeenschap en de tradities. Wij zien onszelf ook als een verbinding tussen de sultanaten en de Molukse gemeenschap in Nederland.”
De titel Kapita komt van het Portugese woord capitão, dat ‘kapitein’ betekent. Vroeger was een Kapita een militaire leider en beschermer van het sultanaat. Hij kon krijgers aanvoeren en had een belangrijke taak bij oorlogen en ceremonies. Tegenwoordig heeft de functie vooral een traditionele en culturele betekenis. Een Kapita helpt om de geschiedenis, adat en verbondenheid van de gemeenschap te bewaren.
Een Kiemelaha (ook wel Kimelaha genoemd) was vroeger een bestuurder van een gebied namens de sultan. Tegenwoordig is deze titel vooral verbonden met adat, cultuur en ceremonies. De Canga heeft daarbij een verbindende rol en helpt om culturele en traditionele waarden te bewaren.
De ring van Tobias
Elisa wijst naar de ring die Tobias draagt. O ja, dat is ook een goeie vraag: wat betekent die ring?
Tobias laat zien dat er een adelaar met twee koppen op de ring staat. Hij noemt het een belangrijk historisch symbool van de Noord-Molukken. De adelaar heet Goheba. De twee koppen staan voor verbondenheid: tussen de leider en het volk, en tussen het spirituele en het aardse. Een leider moet dus niet alleen aan zichzelf denken, maar ook aan God, rechtvaardigheid en het welzijn van zijn volk. Volgens lokale verhalen was de Goheba bovendien een heilige vogel die de Noord-Molukken beschermde.
De geschiedenis zit naast me
Ik ben onder de indruk van dit gesprek. Wat weten deze heren veel! En ze vinden het belangrijk om die kennis over te dragen aan jongeren: “Onze belangrijkste boodschap is: zoek uit waar je vandaan komt. Verdiep je in je familie, je eiland, je cultuur en je adat. Wees trots op wie je bent en waar je vandaan komt. Als je weet waar je wortels liggen, kun je beter begrijpen wie je bent.”
Ik vertel over mijn blogserie. Hoe ik samen met oma Lies heel ver terug ben gegaan in onze geschiedenis. En dat mannen en vrouwen die toen leefden, zelf vertellen wat er gebeurde in hun leven. In de volgende blog komt Sultan Nuku aan het woord. Ishak knikt: “Mijn familie stamt af van Sultan Nuku van Tidore, de vorst die de VOC wist te verslaan.”
Ondertussen kijken ze op hun telefoon naar mijn blogs. Jafet stoot Ishak aan: “Kijk, Kapitan Jonker staat ook in deze blogserie. Is ook familie toch?” Ishak knikt: “Tete Jonker is ook een van mijn voorouders.”
Wow, fantastisch! De geschiedenis zit naast me!
Oma bedankt de heren voor hun indrukwekkende verhalen. Zij gaat ervoor zorgen dat het volledige interview op de website van Molukse Voetstappen wordt gezet. Samen lopen we weer de tentoonstelling in, terug naar het portret van Sultan Nuku.
Wil je het volledige interview lezen? Klik hier.

De geschiedenis staat naast me
We kijken in de tentoonstelling naar een tekening met schepen en een schilderij van verzetsheld Nuku. Hoor ik ineens andere bezoekers zeggen dat ze familie zijn van Nuku. Huh, echt?

Sluimerende revolutie
De achttiende eeuw was een tijd van revoluties lees ik in een tentoonstelling. Wat gebeurde er toen in de Molukken? Ik ga op onderzoek uit.

Magische krachten van Kapitan Jonker
Ik kijk ineens anders naar een duif! Waarom? Ik zal oma’s verhaal met jullie delen.